Nietrzymanie moczu - przyczyny, leczenie

Na czym polega mikcja (oddawanie moczu)?

W warunkach prawidłowych zbierający się w pęcherzu moczowym mocz jest zatrzymywany dzięki napięciu mięśni dna miednicy zaciskających cewkę moczową. Gdy dojdzie do wypełnienia pęcherza moczowego, do centralnego układu nerwowego przesyłany jest bodziec generujący świadome odczucie potrzeby skorzystania z toalety. Wydalenie moczu jest możliwe dzięki skurczom mięśni pęcherza moczowego oraz rozkurczowi mięśni dna miednicy, co rozluźnia cewkę i umożliwia wypłynięcie moczu.

Jeśli niekontrolowany skurcz mięśni pęcherza moczowego, rozluźnienie cewki moczowej lub inne mechanizmy niekontrolowanie prowadzące do mikcji następują pomiędzy wizytami w toalecie, może to prowadzić do mimowolnego popuszczania moczu w sytuacjach niekomfortowych dla pacjenta.

Objawy nietrzymania moczu?

Jeśli często obserwujesz u siebie poniższe objawy, może to świadczyć o problemach z nietrzymaniem moczu:

• nagła potrzeba oddania moczu, konieczność natychmiastowej wizyty w toalecie,
• problemy z utrzymaniem moczu przed dojściem do toalety,
• popuszczanie moczu podczas kaszlu, kichania, wysiłku fizycznego,
• częste oddawanie moczu – więcej niż 8 razy w ciągu dnia,
• częste korzystanie z toalety w nocy,
• problemy z utrzymaniem moczu zmuszają Cię do zmiany trybu życia, planowania podróży zależnie od dostępności toalety w najbliższym otoczeniu.

Nietrzymanie moczu może mieć różne nasilenie – u niektórych osób pojawia się niewielki wyciek moczu (pojedyncze krople), u innych wiąże się z oddaniem większej porcji moczu wymuszającej konieczność stosowania wkładek urologicznych lub specjalnych majtek chłonnych.

Przyczyny Nietrzymania moczu

Problem nietrzymania moczu częściej dotyka kobiet niż mężczyzn – głównie ze względu na budowę anatomiczną cewki moczowej, obecność powikłań poporodowych oraz częściej występujące zakażenia dróg moczowych mogące zaburzać prawidłowy odruch mikcji.

Czynniki predysponujące do pojawienia się problemów z nietrzymaniem moczu:

• podeszły wiek i związane z tym osłabienie mięśni dna miednicy,
• liczne porody drogami natury,
• zabiegi operacyjne w obrębie miednicy mniejszej: histerektomia (usunięcie macicy), prostatektomia (wycięcie gruczołu krokowego u mężczyzn),
• radioterapia narządów miednicy,
• otyłość,
• częste zaparcia,
• częste zakażenia dróg moczowych,
• przyjmowanie leków diuretycznych, psychotropowych, leków o działaniu przeciwestrogenowym),
• nadmierne spożywanie kawy, herbaty, napojów gazowanych.

Wysiłkowe nietrzymanie moczu

Wysiłkowe nietrzymanie moczu występuje w sytuacji zwiększonego ciśnienia śródbrzusznego i jednoczesnego osłabienia mięśni dna miednicy, które nie są w stanie utrzymać cewki moczowej w zwarciu.

Ten typ nietrzymania moczu objawia się niekontrolowanym wypływem moczu w momencie kaszlu, kichania, śmiechu, a także podejmowania aktywności fizycznej. W początkowym stadium wysiłkowego nietrzymania moczu popuszczanie zdarza się przy gwałtownym kaszlu i wysiłku fizycznym o dużej intensywności (bieganie, podnoszenie ciężarów na siłowni). Pogłębienie problemu prowadzi do niekontrolowanego wypływu moczu podczas sprzątania czy wchodzenia po schodach. Zaawansowane stadium wiąże się z mimowolnym oddawaniem moczu nawet podczas wolnego spaceru, spoczynku i w pozycji leżącej.

Wysiłkowe nietrzymanie moczu u kobiet występuje najczęściej wskutek zaburzenia statyki narządów miednicy mniejszej, niewydolności mięśni dna miednicy po powikłanym porodzie lub operacji. Przyczyną może być także otyłość i przewlekłe zaparcia.

Naglące nietrzymanie moczu - Nietrzymanie moczu z naglącego parcia na pęcherz

Częste uczucie natychmiastowej konieczności oddania moczu może świadczyć o tzw. pęcherzu nadreaktywnym. Istotą problemu jest nadmierne pobudzenie mięśnia wypieracza, które może wynikać z nieprawidłowego unerwienia pęcherza lub innych zaburzeń prowadzących do nagłego generowania odruchu oddawania moczu. Utrzymanie moczu nie zawsze jest możliwe do opanowania, w związku z czym może dojść do popuszczenia moczu przed dojściem do toalety.

Nietrzymanie moczu z przepełnienia pęcherza

Ten rodzaj nietrzymania moczu występuje w warunkach maksymalnego wypełnienia pęcherza i rozciągnięcia jego ścian. Przyczyną jest obecność przeszkody w odpływie moczu przez cewkę moczową (guzy dróg moczowych, powiększenie gruczołu krokowego u mężczyzn). Duże ciśnienie panujące w pęcherzu prowadzi do mimowolnego powolnego wycieku moczu.

Nietrzymanie moczu u mężczyzn

Nietrzymanie moczu u mężczyzny, inne niż z przepełnienia, występuje najczęściej po operacjach w obrębie gruczołu krokowego (prostaty).

Diagnostyka nietrzymania moczu

Nietrzymanie moczu jest dla wielu osób krępującym problemem, stąd wciąż zbyt mało kobiet i mężczyzn zgłasza się po poradę do lekarza. Warto jednak skonsultować się z lekarzem urologiem, ponieważ dokładna diagnostyka przyczyn umożliwia zaplanowanie leczenia nietrzymania moczu i znaczne ograniczenie lub nawet pozbycie się wstydliwych dolegliwości.

Badanie moczu

Przed wizytą u urologa warto wykonać badanie ogólne moczu, które jest pomocne w wykluczeniu zapalenia układu moczowego. Zakażenie dróg moczowych może niezależnie prowokować objawy podobne do cech pęcherza nadreaktywnego (częstomocz, mimowolne parcie na pęcherz).

USG układu moczowego

USG układu moczowego jest bezbolesnym i nieinwazyjnym badaniem, które umożliwia ocenę struktury oraz częściowo czynności układu moczowego. Dzięki USG lekarz może wstępnie wykryć nieprawidłowości anatomiczne będące zmianami degeneracyjnymi, powikłaniem zakażenia, porodu lub zabiegu operacyjnego w obrębie miednicy mniejszej. Oceniana jest także ilość moczu zalegającego w pęcherzu moczowym.

Kasia z recepcji

Poznaj przyczynę nietrzymania moczu i dowiedz się jak możesz sobie pomóc – umów wizytę u lekarza urologa z badaniem USG. W razie potrzeby otrzymasz zalecenia co do poszerzenia diagnostyki oraz plan postępowania.

Urolog - umów wizytę

Badanie urodynamiczne

Badanie urodynamiczne stosuje się do bardziej wnikliwej analizy czynności poszczególnych mięśni uczestniczących w mikcji, ciśnienia w pęcherzu moczowym oraz dynamiki opróżnienia pęcherza. Jest to badanie uzupełniające, o konieczności jego przeprowadzenia decyduje lekarz urolog.

Cystouretroskopia

Cystouretroskopia polega na wprowadzeniu do dróg moczowych niewielkiego wziernika z kamerą. Lekarz dokładnie ogląda ściany pęcherza moczowego, by wykluczyć zmiany nowotworowe, przetoki lub inne patologie. Badanie to wykonuje się w szczególnych przypadkach (m.in. krwiomocz, silne bóle w podbrzuszu podczas oddawania moczu, kontrola po zabiegach operacyjnych).

Leczenie nietrzymania moczu

Postępowanie objawowe (wkładki urologiczne, majtki chłonne, pieluchomajtki dla osób z nietrzymaniem moczu) pozwalają na niwelację skutków nietrzymania moczu, niemniej jednak ich stosowanie nie zawsze jest dla pacjentów psychicznie komfortowe. Warto więc poszukać rozwiązań mających na celu ograniczenie lub leczenie przyczyn problemu.

Zmiana trybu życia

Zdrowe odżywianie oraz dbałość o regularne wypróżnienia pozwalają uniknąć przewlekłych wzdęć i zaparć. Ogranicza to generowanie zwiększonego ciśnienia w jamie brzusznej i tym samym chroni mięśnie dna miednicy przed nadmiernym obciążeniem. W razie nadwagi lub otyłości (zwłaszcza typu brzusznego) wskazana jest redukcja masy ciała. Ponadto zaleca się ograniczenie lub rezygnację picia napojów o wysokiej zawartości substancji moczopędnych (kawa, mocna herbata). Uważa się, że korzystne jest także unikanie palenia tytoniu.

Leczenie zachowawcze - ćwiczenia mięśni dna miednicy

Ćwiczenia mięśni Kegla polegają na napinaniu odpowiednich mięśni zaangażowanych w zwieraniu cewki moczowej i kontrolowanym utrzymywaniu moczu w pęcherzu. Ze względu na trudność w prawidłowym wykonywaniu ćwiczeń Kegla, w początkowym okresie terapii warto skorzystać z sesji u fizjoterapeuty uroginekologicznego. Nauka prawidłowego napinania mięśni dna miednicy może odbywać się z wykorzystaniem biofeedbacku – specjalny aparat EMG pokazuje stopień aktywacji poszczególnych mięśni. Niektóre modele posiadają opcję elektrostymulacji wzmacniającej pierwotny skurcz mięśnia, skuteczniej poprawiając kondycję mięśni dna miednicy. Inną formą wzmacniania może być stosowanie krążków lub kulek dopochwowych.

Metody leczenia zachowawczego mają sens w początkowych stadiach nietrzymania moczu.

Leczenie farmakologiczne

W każdym przypadku leki dobierane są indywidualnie do stanu pacjenta. Do leków stosowanych w nietrzymaniu moczu należą m.in.:

• leki cholinolityczne – łagodzące objawy naglącego nietrzymania moczu (pęcherza nadreaktywnego),
• inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny ułatwiające wzrost napięcia zwieracza cewki moczowej – łagodzenie wysiłkowego nietrzymania moczu.

Leczenie operacyjne

Leczenie chirurgiczne rozważa się głównie w zaawansowanych stopniach wysiłkowego nietrzymania moczu lub w razie braku powodzenia ćwiczeń oraz leczenia farmakologicznego.

Celem zabiegów może być m.in. ograniczenie ruchomości i poprawa zwartości cewki moczowej oraz przywrócenie wymaganej statyki narządu rodnego (u kobiet). Istnieje wiele metod operacyjnych, które są dobierane indywidualnie na podstawie dokładnie przeprowadzonej diagnostyki.