Choroba zwyrodnieniowa stawów - objawy i leczenie

Objawy choroby zwyrodnieniowej stawów (artrozy)

Ból stawów

Niepokojącym objawem zgłaszanym przez większość pacjentów jest ból stawu. Może on być związany z chorobą zwyrodnieniową stawów. Zwyrodnienie może być procesem uogólnionym lub dotyczyć wybranych stawów szczególnie narażonych na nadmierne przeciążenia lub urazy. W początkowych stadiach choroby zwyrodnieniowej stawów dolegliwości bólowe mają niewielkie nasilenie – w przypadku zwyrodnienia stawów kończyn dolnych dyskomfort pojawia się w trakcie biegania, wchodzenia lub schodzenia ze schodów, pieszych wędrówek lub pracy stojącej. Z czasem ból kolan czy bioder może zaskoczyć nawet w momencie siadania lub wstawania z krzesła. Gdy zmiany dotyczą stawów rąk, łokcia czy barku, coraz więcej trudności sprawia sprzątanie, podnoszenie dziecka czy nawet granie na pianinie. Jeśli uprawiasz sporty angażujące kończynę górną (squash, siatkówka, wyciskanie sztangi na siłowni), stawy mogą potrzebować więcej czasu, by powrócić do formy przed kolejnym treningiem.

Problem może być zauważalny nie tylko podczas aktywności fizycznej, ale również po jej zakończeniu. Ból zwyrodnieniowy stawów jest najbardziej nasilony wieczorem, kiedy dochodzi do kumulacji przeciążeń po całym dniu. Wraz z wiekiem dolegliwości stają się coraz bardziej zauważalne i tym samym stają się powodem wizyty u lekarza ortopedy.

Kasia z recepcji

Ból zwyrodnieniowy stawów utrudnia Ci podejmowanie ulubionych aktywności?

Oceń kondycję stawu u lekarza ortopedy i dowiedz się, jak złagodzić dolegliwości bólowe i zapobiec progresowi zwyrodnienia.

Umów wizytę u ortopedy w Krakowie

Ograniczenie ruchomości stawu

W początkowych stadiach choroby zwyrodnieniowej zakres ruchu w stawie może pozostawać w normie. Wraz z progresem schorzenia pojawia się ograniczenie zakresu ruchomości, np. nie możesz swobodnie zrotować nogi w biodrze czy usiąść na piętach przy maksymalnie zgiętych kolanach. Ograniczenie zakresu ruchu może być spowodowane przez dyskomfort lub ból związany ze zmianami degeneracyjnymi narastającymi w stawie, w tym ze zwyrodnieniowymi uszkodzeniami struktur wewnątrzstawowych (np. pęknięciem łąkotki kolana).

Chorobie zwyrodnieniowej stawów (artrozie) towarzyszy stopniowa utrata zakresu ruchomości w stawie – jest to proces postępujący. U niektórych pacjentów występuje tzw. sztywność poranna. Ruch w stawie odbywający się w odciążeniu (np. jazda na rowerku stacjonarnym bez obciążenia) pozwala na rozruszanie nóg i ułatwia podjęcie innych aktywności. Uczucie sztywności stawów z rana występuje najczęściej u chorych na schorzenia zapalne układu ruchu znacznie przyspieszające progres zwyrodnienia.

Zaawansowane stopnie zwyrodnienia wiążą się z usztywnieniem stawu i niemożnością poruszania nim bez towarzyszących dolegliwości bólowych. Staje się to przyczyną znacznego obniżenia jakości życia.

Wtórne osłabienie mięśni

W cięższym przebiegu choroby zwyrodnieniowej, zwłaszcza gdy nie jest podejmowane właściwe leczenie, ból zniechęca do podejmowania aktywności. Organ nieużywany ulega osłabieniu – dochodzi do zmniejszenia siły i wytrzymałości mięśni, a nawet ich zaniku. Bardzo ważne jest zapobieganie takim sytuacjom u osób w podeszłym wieku, gdyż może to nawet prowadzić do utraty samodzielności w codziennym życiu.

Czym są zmiany zwyrodnieniowe?

Istotą choroby zwyrodnieniowej jest stopniowa utrata chrząstki stawowej, której zadaniem jest amortyzacja obciążeń i ślizg powierzchni stawowych umożliwiający płynny ruch w stawie. W przebiegu zwyrodnienia najpierw dochodzi do rozmiękania chrząstki, utraty jej sprężystości i zmniejszenia wytrzymałości mechanicznej. Ubytki pojawiające się w chrząstce stawowej są początkowo płytkie, ale wraz z upływem czasu pogłębiają się, sięgając aż do warstwy podchrzęstnej kości.

Odsłonięcie kości stanowi moment, w którym ból stawów staje się coraz bardziej dotkliwy. Dochodzi do zaburzenia wzajemnego przesuwania się powierzchni stawowych – końce stawowe zamiast ślizgać się po warstwie chrząstki, trą o kość. Obserwuje się wnikanie płynu stawowego w warstwę podchrzęstną, co zwiększa stopień degradacji kości. Staw traci swoją prawidłową biomechanikę ruchu. Wskutek nieprawidłowego kontaktu krawędzi kości budujących staw, dochodzi do powstania patologicznych wyrośli kostnych (osteofitów). Z czasem uszkodzeniu ulegają torebka stawowa, otaczające staw więzadła i ścięgna mięśni – są to zmiany wtórne, przyczyniające się do ograniczenia ruchomości i dodatkowego bólu wynikającego z podrażnienia tkanek miękkich.

Przyczyny rozwoju artrozy

Fizjologiczne starzenie się organizmu

Choroba zwyrodnieniowa rozwija się u każdego człowieka – jest to naturalny proces wynikający ze starzenia się organizmu. Skutki zwyrodnienia istotnie odczuwane są zwykle po 50 roku życia. U części osób zwyrodnienie stawów może rozwinąć się znacznie szybciej - zależnie od czynników predysponujących do przedwczesnych zmian degeneracyjnych chrząstki.

Zaburzenia budowy stawu

Czynnikiem ryzyka przyspieszonego rozwoju choroby zwyrodnieniowej jest nieprawidłowa budowa anatomiczna stawu. Gdy relacje anatomiczne zaburzają wzajemne dopasowanie powierzchni stawowych, zwiększa to zużycie chrząstki i przyspiesza procesy degeneracyjne. Przykładem może być konflikt udowo-panewkowy predysponujący do przyspieszenia zwyrodnienia stawu biodrowego.

Nadmierne przeciążenie stawów

Ryzyko wystąpienia przedwczesnej artrozy stawów kolanowych, biodrowych i skokowych jest wyższe u osób z nadmierną masą ciała. Stawy kończyny dolnej muszą utrzymywać ciężar wyżej położonych części ciała. Otyłość zwiększa obciążenie stawów kończyn dolnych oraz stawów kręgosłupa, dużo wcześniej prowadząc do zużycia chrząstki. Przedwczesne zwyrodnienie stawów może dotyczyć także osób intensywnie uprawiających sport, zwłaszcza gdy jednocześnie wykryto u tych osób nieprawidłowości anatomiczne. Należy podkreślić, że odpowiednio zaplanowana i indywidualnie dobrana aktywność fizyczna utrzymuje zdrowie stawów w dobrej kondycji. Planowaniem ćwiczeń dobranych do aktualnego stanu układu ruchu zajmuje się fizjoterapeuta.

Ostre urazy chrząstki stawowej

Zwyrodnienie stawów u młodych osób często stanowi skutek ostrych uszkodzeń chrząstki powstających w wyniku silnego stłuczenia, zwichnięcia lub skręcenia stawu. Miejscowe ubytki chrząstki powinny zostać jak najszybciej zaopatrzone, w przeciwnym wypadku bardzo szybko dojdzie do uszkodzenia chrząstki przeciwległej powierzchni stawowej i rozwoju zwyrodnienia.

Choroby zapalne układu ruchu

Stawy mogą być przedwcześnie zajęte wtórnym zwyrodnieniem wynikającym z przewlekłych zmian zapalnych. U osób z reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS) lub innymi chorobami układowymi (np. z objawami obecnymi w obrębie narządu ruchu i przewodu pokarmowego), dochodzi do powstawania zmian zapalno-zwłóknieniowych błony maziowej, które następnie szerzą się na aparat torebkowo-więzadłowy. Skład płynu stawowego ulega zaburzeniu, chrząstka staje się gorzej odżywiona i wcześniej ulega degradacji. W przebiegu RZS zajęte są głównie stawy palców u rąk i u stóp – nawet u osób nie przekraczających 40 roku życia może dojść do poważnych deformacji stawów rąk utrudniających wykonywanie codziennych czynności.

Choroby przebiegające z nieprawidłowym gromadzeniem się substancji w stawach

W sytuacji, w której fizjologiczne środowisko stawu zostaje zaburzone przez obecność substancji normalnie tutaj nie występujących, także stanowi czynnik ryzyka przedwczesnej artrozy. Przykłady takich chorób to: dna moczanowa (gromadzenie się kryształów moczanu sodu) oraz chondrokalcynoza (nadmiar soli wapnia).

Diagnostyka zwyrodnienia stawów

USG ortopedyczne stawu

USG stawów stanowi łatwo dostępną i nieinwazyjną metodę diagnostyczną, która pozwala na ogólną ocenę kondycji stawu z częściową oceną obrysów kostnych i chrząstki stawowej w zakresie dostępnym w badaniu. W USG można stwierdzić toczący się proces zapalny, a także zmiany zwłóknieniowe ograniczające zakres ruchomości. Dobry ortopeda lub radiolog jest w stanie ocenić zakres powikłań w obrębie tkanek miękkich oraz stwierdzić obecność konfliktów, oceniając staw w tzw. dynamicznym badaniu USG.

Kasia z recepcji

W Ultramedica w Krakowie wykonasz szczegółowe badanie USG, które wraz z badaniem fizykalnym stawu umożliwi ortopedzie podjęcie decyzji co do dalszego postępowania (dodatkowe badania, zalecenia do do aktywności, rehabilitacja, środki przeciwbólowe i/lub przeciwzapalne).

Umów USG z konsultacją ortopedy

Zdjęcia RTG stawu

Na zdjęciach RTG widoczne są jedynie elementy kostne układu ruchu. Radiolog lub ortopeda pośrednio ocenia ubytek chrząstki i stopień zaawansowania zwyrodnienia na podstawie cech radiologicznych, takich jak: zwężenie szpary stawowej, sklerotyzacja warstwy podchrzęstnej kości, obecność geod, nadżerek, osteofitów.

Rezonans magnetyczny

Chrząstka stawowa w całości może być dobrze oceniona w badaniu rezonansu magnetycznego. W razie potrzeby lekarz może zlecić badanie MRI, by precyzyjniej ocenić zakres zmian zwyrodnieniowych i zaplanować odpowiednie leczenie.

Badania laboratoryjne

Badanie płynu stawowego i/lub badania krwi wykonuje w przypadku podejrzenia chorób zapalnych lub schorzeń przebiegających z odkładaniem nieprawidłowych substancji w stawie.

Choroba zwyrodnieniowa stawów - leczenie

Chorobę zwyrodnieniową stawów można leczyć zachowawczo lub operacyjnie. Wybór metody postępowania jest uzależniony główne od obecności czynnika przyspieszającego zwyrodnienie, a także stopnia zaawansowania zmian. Celem leczenia jest zmniejszenie bólu, utrzymanie lub poprawa zakresu ruchu w stawie, spowolnienie progresu zwyrodnienia oraz poprawa jakości życia.

Rehabilitacja - ćwiczenia w chorobie zwyrodnieniowej

Umiejętnie dobrane ćwiczenia wzmacniają mięśnie, poprawiają elastyczność tkanek i tym samym zmniejszają obciążenia oddziałujące na staw podczas pracy fizycznej lub aktywności sportowej. Najlepsze efekty można uzyskać, jeśli ćwiczenia zostaną dobrane przez doświadczonego fizjoterapeutę po konsultacji z lekarzem ortopedą przeprowadzającym szczegółową ocenę stawu.

Leczenie farmakologiczne

Celem doraźnego złagodzenia bólu można sięgnąć po leki przeciwbólowe lub niesteroidowe leki przeciwzapalne dostępne bez recepty. Nadużywanie leków może niestety prowadzić do wystąpienia działań niepożądanych (np. dolegliwości ze strony układu pokarmowego). Dlatego warto skonsultować dawkowanie i rodzaj przyjmowanych leków z lekarzem ortopedą. Niektóre substancje o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym można przyjmować w postaci maści – te najbardziej skuteczne muszą być wystawiane na receptę.

Zastrzyki dostawowe

Podanie do stawu kwasu hialuronowego może być formą profilaktyki nadmiernego przeciążenia stawów u osób aktywnych sportowo. Uzupełnienie niedoborów kwasu hialuronowego pozytywnie wpływa na jakość i funkcje smarne płynu stawowego, zapobiegając w ten sposób zbędnym tarciom i miejscowym stanom zapalnym w stawie. Blokady dostawowe stosowane są natomiast w zaawansowanej artrozie, kiedy inne metody leczenia zachowawczego pozostają nieskuteczne, a silny ból stawu utrudnia codzienne czynności.

W Ultramedica w Krakowie podanie zastrzyku do stawu zawsze odbywa się pod kontrolą USG. Dzięki temu zabieg jest bezpieczniejszy i bardziej precyzyjny.

Leczenie operacyjne

Gdy staw jest zniszczony zwyrodnieniem, a wszelkie sposoby leczenia zachowawczego nie powodują złagodzenia dolegliwości bólowych, lekarz może rozważyć wykonanie zabiegu endoprotezoplastyki lub artrodezy. Endoprotezoplastyka polega na wymianie zniszczonego stawu na sztuczny implant. Zaletą operacji jest poprawa zakresu ruchów stawu i umożliwienie obciążania kończyny bez bólu zwyrodnieniowego. Endoprotezę wszczepia się najczęściej w miejsce stawu biodrowego, stawu kolanowego oraz stawu ramiennego.

Dowiedz się więcej o zabiegu alloplastyki biodra i alloplastyki kolana.

Istotą zabiegu artrodezy jest trwałe usztywnienie stawu z całkowitym zniesieniem jego ruchomości. Artrodezę wykonuje się przede wszystkim na stawie skokowym, w obrębie drobnych stawach stóp oraz w stawach nadgarstka. Efektem operacji jest zniesienie bólu i poprawa jakości życia.

Inne metody leczenia poszukiwane przez pacjentów

Suplementy diety zawierające siarczan chondroityny czy siarczan glukozaminy mogą pozytywnie wpływać na ogólną kondycję zdrowych stawów. Nie ma jednak sprawdzonych dowodów na to, że produkty te mogłyby spowalniać proces degeneracji stawu. Jeśli masz wątpliwości co do sensu stosowania określonego produkty na stawy, zapytaj o to lekarza ortopedę na konsultacji lekarskiej.

Jak zapobiegać zmianom zwyrodnieniowym?

Strategie mające na celu profilaktykę przedwczesnej artrozy to:

• utrzymanie prawidłowej masy ciała,
• umiarkowana aktywność fizyczna dopasowana do indywidualnych uwarunkowań anatomicznych budowy ciała,
• regularne wykonywanie ćwiczeń wzmacniających mięśnie czynnie stabilizujące stawy,
• leczenie wykrytych schorzeń zapalnych i metabolicznych obejmujących układ ruchu,
• skuteczne leczenie wszelkich kontuzji stawów,
• prowadzenie zdrowego trybu życia – rezygnacja z palenia tytoniu, nadużywania alkoholu,
• dobrze zbilansowana dieta, dbałość o odpowiednie nawodnienie organizmu.